Việt Nam muốn trở thành “con hổ châu Á” tiếp theo và đang cải tổ nền kinh tế để đạt được điều đó

Dưới những tấm băng rôn đỏ và tượng bán thân mạ vàng của lãnh tụ cách mạng Hồ Chí Minh tại trường Đảng trung ương ở Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã tuyên bố về “một kỷ nguyên phát triển mới” vào cuối năm ngoái. Bài phát biểu này không chỉ mang tính biểu tượng – mà còn đánh dấu sự khởi động cho một cuộc cải cách kinh tế tham vọng nhất của Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua.

Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia giàu có vào năm 2045 và trở thành “con hổ châu Á” tiếp theo – một khái niệm từng được dùng để chỉ sự trỗi dậy của Hàn Quốc và Đài Loan.

Thách thức phía trước là không nhỏ: Vừa phải duy trì tăng trưởng, vừa thực hiện các cải cách cấp bách, đối phó với dân số già hóa, rủi ro khí hậu và hệ thống thể chế còn nhiều hạn chế. Bên cạnh đó, Tổng thống Donald Trump cũng gia tăng sức ép về thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ, phản ánh tốc độ tăng trưởng kinh tế vượt bậc.

Năm 1990, thu nhập trung bình của người Việt chỉ khoảng 1.200 USD (theo sức mua tương đương). Ngày nay, con số này đã tăng gấp 13 lần, đạt 16.385 USD.

Xuất khẩu bùng nổ không thể kéo dài mãi

Đầu tư đã tăng mạnh nhờ căng thẳng thương mại Mỹ–Trung, và Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Nhiều vùng ven trước đây yên tĩnh nay đã biến thành các khu công nghiệp, nơi xe tải tấp nập chở hàng cho các thương hiệu toàn cầu.

Năm 2024, Việt Nam đạt thặng dư thương mại 123,5 tỷ USD với Mỹ, khiến ông Trump tức giận và đe dọa áp thuế nhập khẩu 46% với hàng hóa Việt Nam. Cuối cùng, hai bên thống nhất mức thuế 20%, và 40% cho các mặt hàng nghi ngờ “chuyển tải” từ Trung Quốc.

Việt Nam vốn đã nhận ra rủi ro “bẫy thu nhập trung bình” nên chuẩn bị cải cách từ trước, thay vì chỉ dựa vào mô hình xuất khẩu giá rẻ.

Chiến lược của Việt Nam

Theo bước Trung Quốc, Việt Nam đang đặt cược vào các ngành công nghệ cao như chip máy tính, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo, cùng với nhiều ưu đãi thuế và hỗ trợ nghiên cứu tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Hạ tầng cũng được đầu tư mạnh mẽ, bao gồm kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân dân sự và tuyến đường sắt cao tốc Bắc–Nam trị giá 67 tỷ USD, rút ngắn thời gian đi lại Hà Nội – TP.HCM còn 8 giờ.

Bên cạnh đó, Việt Nam còn tham vọng trở thành trung tâm tài chính toàn cầu, với kế hoạch thành lập 2 trung tâm tài chính tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, áp dụng cơ chế thông thoáng để hút nhà đầu tư nước ngoài.

Doanh nghiệp tư nhân được trao vai trò dẫn dắt

Một bước ngoặt lớn: Đảng Cộng sản đã thông qua Nghị quyết 68 vào tháng 5, khẳng định khu vực tư nhân là “lực lượng quan trọng nhất” trong nền kinh tế. Điều này đánh dấu sự dịch chuyển từ mô hình phụ thuộc vào doanh nghiệp nhà nước và FDI.

Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có ít nhất 20 doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vươn tầm toàn cầu, với ưu đãi vay vốn, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và mở rộng ra nước ngoài.

Áp lực từ biến đổi khí hậu và dân số già hóa

Rủi ro khí hậu đã trở thành “quy định thị trường” mới. Khi bão Yagi năm ngoái gây thiệt hại 1,6 tỷ USD và làm giảm 0,15% GDP, nhiều nhà máy phải ngừng sản xuất. Nếu không có biện pháp ứng phó mạnh mẽ, theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam có thể mất 12–14,5% GDP mỗi năm vào năm 2050, và đến 1 triệu người có thể rơi vào cảnh nghèo cùng cực vào năm 2030.

Ngoài ra, dân số già hóa nhanh chóng cũng là thách thức. Cửa sổ “dân số vàng” sẽ khép lại vào năm 2039, và lực lượng lao động đạt đỉnh chỉ 3 năm sau đó. Chính phủ đang thúc đẩy chăm sóc y tế dự phòng, nâng dần tuổi nghỉ hưu và khuyến khích phụ nữ tham gia nhiều hơn vào lực lượng lao động để giảm bớt áp lực.

???? Tóm lại, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình lớn, với mục tiêu trở thành “con hổ châu Á” tiếp theo. Nhưng để đạt được, đất nước cần đồng thời vượt qua ba thách thức: cải cách thể chế, biến đổi khí hậu, và già hóa dân số.