Việt Nam dự kiến phạt tiền nếu lắp đặt điện mặt trời mái nhà mà không khai báo

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) mới đây đã gửi Bộ Công Thương báo cáo về những khó khăn trong quá trình thực hiện Luật Điện lực, trong đó nêu rõ đề xuất xử phạt hành chính đối với cá nhân và tổ chức lắp đặt điện mặt trời mái nhà để tự sử dụng nhưng không khai báo với cơ quan điện lực.

Quy định pháp lý hiện hành

Theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển năng lượng tái tạo, các hộ gia đình, tổ chức và cá nhân khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà phục vụ tiêu dùng nội bộ phải khai báo và đăng ký với Sở Công Thương, công ty điện lực và cơ quan quản lý có thẩm quyền, đồng thời thực hiện theo hướng dẫn quản lý và giám sát.

Tuy nhiên, trên thực tế, EVN cho biết nhiều hộ gia đình chưa nghiêm túc chấp hành việc nộp hồ sơ, hoặc cố tình không tuân thủ chỉ đạo của cơ quan chức năng, gây ra khó khăn lớn trong công tác quản lý.

Đề xuất bổ sung chế tài xử phạt

EVN nhấn mạnh rằng:

• Quy định hiện tại chỉ dừng ở việc yêu cầu khai báo, nhưng chưa có cơ sở pháp lý cụ thể để xử lý vi phạm.

• Sự thiếu rõ ràng này dẫn đến tình trạng lúng túng trong phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

• Do đó, cần thiết phải bổ sung quy định xử phạt theo mức độ vi phạm, nhằm tăng hiệu quả thực thi chính sách và đảm bảo tính răn đe.

Theo EVN, khi cơ chế xử phạt được bổ sung, thủ tục khai báo và đăng ký sẽ trở nên bắt buộc, giúp khắc phục tình trạng “vùng xám” trong quản lý, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát.

Điện mặt trời mái nhà và mục tiêu trung hòa carbon

Việt Nam đặt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, trong đó năng lượng tái tạo – đặc biệt là điện mặt trời mái nhà – đóng vai trò then chốt.

• Hiện cả nước có khoảng 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất trên 9,5 GW.

• Theo Quy hoạch điện VIII (điều chỉnh), đến năm 2030, khoảng 50% nhu cầu điện của hộ gia đình và văn phòng sẽ được đáp ứng từ các nguồn tự phát.

• Bộ Công Thương ước tính, nếu mỗi hộ lắp đặt trung bình 3 kWp, sản lượng điện hằng năm có thể vượt 50 tỷ kWh, tương đương khoảng 16% tổng nhu cầu điện cả nước năm ngoái.

Lợi ích kỳ vọng

Chính phủ kỳ vọng, việc phát triển mạnh mẽ điện mặt trời mái nhà không chỉ giúp giảm áp lực đầu tư và chi phí vận hành lưới điện quốc gia, mà còn cắt giảm đáng kể lượng điện phải mua từ các nguồn năng lượng đắt đỏ, đồng thời góp phần quan trọng vào giảm phát thải khí carbon.

 Bài viết này cho thấy Việt Nam đang dần siết chặt quản lý, hướng tới minh bạch hóa và tăng cường trách nhiệm của người dân trong việc phát triển năng lượng tái tạo.