Chủ động kiểm soát lạm phát cuối năm

Quý IV hàng năm luôn là thời điểm nhạy cảm đối với lạm phát; nhu cầu tiêu dùng tăng cao, các mặt hàng do nhà nước quản lý thường được xem xét điều chỉnh giá, trong khi biến động từ thị trường quốc tế dễ dàng lan tỏa vào trong nước; các kịch bản ứng phó do vậy cần được chuẩn bị để kiểm soát lạm phát, bảo vệ “túi tiền” của người dân.

Ba áp lực chủ yếu với lạm phát

Năm 2025, áp lực lạm phát chủ yếu đến từ giá điện, chính sách thuế quan từ các đối tác lớn và yếu tố kỳ vọng trên thị trường vàng. Ba kênh này có thể truyền dẫn nhanh chóng sang lạm phát, do đó đặt ra nhiều thách thức cho điều hành vĩ mô.

Nếu giá điện tăng thiếu kiểm soát, chi phí sản xuất đội lên, tạo áp lực lan tỏa tới giá thành sản phẩm và dịch vụ, qua đó bào mòn thu nhập thực tế của người dân. Điều này buộc Nhà nước phải có chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế và minh bạch hóa cấu phần chi phí để củng cố niềm tin xã hội.

Vàng mặc dù không nằm trong rổ hàng hóa tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI), song biến động mạnh của giá vàng cùng chênh lệch giá nội - ngoại dễ làm gia tăng tâm lý đầu cơ, kéo dòng vốn rời khỏi các kênh sản xuất, đầu tư dài hạn. Điều này không chỉ làm méo mó thị trường tài chính mà còn gây sức ép lên chính sách tiền tệ, buộc Ngân hàng Nhà nước phải cân đối giữa ổn định tỷ giá, dự trữ ngoại hối và quản lý tâm lý kỳ vọng. Việc thu hẹp chênh lệch giá vàng, tăng minh bạch cung - cầu và phát triển các kênh đầu tư thay thế an toàn hơn cho người dân là những giải pháp cần tính đến nhằm giảm thiểu rủi ro từ kênh này.

Trong khi đó, các động thái tăng thuế quan từ Mỹ, EU và một số đối tác lớn có thể trực tiếp nâng giá nhập khẩu, đẩy chi phí logistics lên cao. Kết quả là cán cân thương mại chịu áp lực, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp suy giảm, buộc Việt Nam phải tăng tốc đa dạng hóa thị trường, mở rộng đàm phán song phương và khai thác triệt để các hiệp định thương mại tự do để giảm mức độ phụ thuộc.

Tổng thể, ba yếu tố này đòi hỏi chính sách điều hành cần đồng bộ, kịp thời và có tính dự báo cao. Nếu không, kỳ vọng lạm phát có thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát, ảnh hưởng tới mục tiêu ổn định vĩ mô, an sinh xã hội và tăng trưởng bền vững.

Các giải pháp cần tập trung

Để ứng phó, điều hành lạm phát cần dựa trên nguyên tắc “3P + 3D”; đó là: Predictable - có thể dự đoán, tức mọi điều chỉnh giá điện hay dịch vụ công cần được công bố lộ trình cụ thể; proportionate - mực thước, tức điều chỉnh theo bậc, tránh tăng sốc; protected - bảo vệ, tức hỗ trợ trực tiếp cho nhóm thu nhập thấp, lao động tự do, người già, học sinh sinh viên; data - dữ liệu minh bạch, công khai bảng điều khiển với chỉ số CPI, giá điện bình quân, chênh lệch giá vàng; dialogue - đối thoại, tham vấn doanh nghiệp và người dân trước, sau điều chỉnh; delivery - điều phối thực thi, các bộ, ngành, địa phương đồng bộ thông điệp và hành động.

Trên cơ sở đó, gói giải pháp trọng tâm cần được triển khai ngay trong quý IV/2025, nhằm kiểm soát chi phí và hỗ trợ người dân kịp thời.

Trước mắt, cần tiếp tục chính sách hỗ trợ hóa đơn trực tiếp cho hộ nghèo, cận nghèo, người thuê trọ, ưu tiên vào các tháng cao điểm nắng nóng; đồng thời, thiết kế cơ chế thưởng hóa đơn cho hộ giảm tiêu thụ vào giờ cao điểm, công bố bảng xếp hạng tiết kiệm điện theo địa phương; mở rộng điện mặt trời mái nhà đô thị, cho phép mua bán điện trực tiếp trong giới hạn công suất phù hợp.

Một điểm quan trọng khác là công khai minh bạch cấu phần chi phí hóa đơn, đồng thời gửi tin nhắn cảnh báo khi hộ tiêu dùng vượt ngưỡng. Ngoài ra, cần chuẩn bị cho bước cải cách lớn hơn từ năm 2026, khi Nhà nước dự kiến thí điểm áp dụng giá điện hai thành phần gồm công suất và điện năng, trong đó điện năng sẽ tính theo khung giờ cao điểm - bình thường - thấp điểm, còn hộ dân vẫn duy trì bậc thang hợp lý.

Với vàng, cần duy trì nhập khẩu định kỳ, chuẩn hóa sản phẩm và công khai phí gia công, nhà nước xác lập biên độ chênh lệch giá nội - ngoại, khi vượt ngưỡng thì tự động bổ sung nguồn cung. Trung tâm dữ liệu vàng cần công bố hàng ngày giá tham chiếu, tồn kho, khối lượng giao dịch, đồng thời kiểm soát chặt các quảng cáo lợi nhuận cam kết. Bên cạnh đó, chuẩn bị thị trường phái sinh vàng dưới sự giám sát để hút đầu cơ vào kênh minh bạch, giảm áp lực lên thị trường vật chất.

Với thuế quan, khung ứng phó cần ba tầng; tầng 1 là đàm phán và đa dạng hóa thị trường chủ động làm việc song phương để giãn, miễn trừ, hoặc hạn ngạch với nhóm hàng chiến lược; đồng thời khai thác triệt để EVFTA, CPTPP, RCEP và mở nhanh các hiệp định mới; tầng 2 là hỗ trợ chuỗi cung ứng: gói chống sốc logistics, chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc số, vận hành một cửa SPS/TBT; tầng 3 là công cụ trong nước: tín dụng lưu kho có bảo lãnh, bảo hiểm rủi ro giá - tỷ giá, quỹ xúc tiến thương mại số xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, cần phối hợp chặt giữa tiền tệ, tài khóa và giá do nhà nước quản lý. Chính sách tiền tệ phải giữ lãi suất ổn định, nhưng sẵn sàng hút thanh khoản ngắn hạn khi xuất hiện sóng đầu cơ; điều hành tỷ giá thận trọng, ưu tiên ổn định kỳ vọng. Chính sách tài khóa tiếp tục miễn, giảm thuế phí có mục tiêu và thời hạn, tránh giãn rộng gây áp lực cầu. Với các mặt hàng Nhà nước quản lý, mọi điều chỉnh phải công bố lộ trình ít nhất trước 2 - 4 tuần, kèm theo đánh giá tác động CPI.

Để kiểm soát sát sao, cần thiết lập bộ chỉ số theo dõi “túi tiền” được công bố hàng tuần; trong đó gồm CPI tuần và lạm phát lõi tháng; chỉ số giá nhập khẩu và chi phí sản xuất; chênh lệch giá vàng; hóa đơn điện bình quân và tỷ lệ hộ được hỗ trợ; giỏ hàng Tết với 10 mặt hàng thiết yếu; chỉ số kỳ vọng lạm phát từ khảo sát; và bảng tín hiệu rủi ro xanh - vàng - đỏ cho từng kênh.

Các kịch bản ứng phó cũng cần được chuẩn bị. Kịch bản cơ sở là giá điện, vàng, thuế quan ổn định, khi đó nhà nước duy trì bảng theo dõi (dashboard), hỗ trợ hóa đơn, theo dõi sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới thường xuyên và có giải pháp kịp thời giảm sự chênh lệch đó. Kịch bản bất lợi là thuế tăng và vàng nóng, lúc này cần mở rộng nhập khẩu trong hạn mức, miễn giảm phí logistics ngắn hạn, hút bớt thanh khoản đầu cơ. Kịch bản thuận lợi là giá hàng hóa quốc tế hạ nhiệt, khi đó tích luỹ dư địa chính sách cho năm sau.

Vai trò giám sát của Quốc hội

Quốc hội giữ vai trò then chốt trong giám sát chính sách kinh tế. Trước hết, Quốc hội cần theo sát lộ trình điều chỉnh giá điện, yêu cầu công khai minh bạch cấu phần chi phí để hạn chế tác động đến lạm phát.

Với thị trường vàng, Quốc hội tăng cường giám sát việc thực thi Nghị định 232/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 24/2012) về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, có hiệu lực từ 10/10/2025, yêu cầu Ngân hàng Nhà nước tổ chức triển khai đúng quy định và cập nhật kịp thời diễn biến thị trường.

Đồng thời, Quốc hội giám sát hiệu quả các gói miễn, giảm thuế phí, yêu cầu thiết kế có mục tiêu, thời hạn rõ ràng và cơ chế tổng kết minh bạch. Với lĩnh vực quảng cáo, Quốc hội có trách nhiệm giám sát cơ quan quản lý trong việc thực thi Luật Quảng cáo, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ở tầm dài hạn, Quốc hội có thể đề nghị Chính phủ nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho các công cụ giao dịch hiện đại như phái sinh vàng và phái sinh hàng hóa, nhằm tạo kênh phòng ngừa rủi ro, ổn định thị trường và củng cố niềm tin của người dân.

Giữ “túi tiền” của cử tri những tháng cuối năm không phải khẩu hiệu mà là "phép thử" kỷ luật điều hành. Nhiệm vụ của cơ quan dân cử là giám sát, yêu cầu minh bạch, thúc đẩy công cụ thị trường và bảo đảm chính sách an sinh đến đúng người, đúng thời điểm. Làm được như vậy, chúng ta không chỉ giữ được lạm phát trong tầm kiểm soát, mà quan trọng hơn là củng cố niềm tin cử tri, ổn định đời sống dân sinh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

“

"Giữ “túi tiền” của người dân những tháng cuối năm không phải khẩu hiệu mà là "phép thử" kỷ luật điều hành. Nhiệm vụ của cơ quan dân cử là giám sát, yêu cầu minh bạch, thúc đẩy công cụ thị trường và bảo đảm chính sách an sinh đến đúng người, đúng thời điểm".