Vẻ đẹp lãng mạn và nhân văn của Đà Lạt

 Phố núi Đà Lạt thuộc tỉnh Lâm Đồng là một trong những địa phương đặt tên hành chính cấp phường độc đáo sau ngày sáp nhập 1/7/2025. Thành phố này chia lại thành 5 phường và đều giữ tên Đà Lạt ở phía sau. Đó là các phường: Xuân Hương - Đà Lạt, Cam Ly - Đà Lạt, Lâm Viên - Đà Lạt, Xuân Trường - Đà Lạt và Lang Biang - Đà Lạt.

1.

Đà Lạt muôn đời vẫn là Đà Lạt. Dù đặt chân tới bao nhiêu lần đi nữa thì hiếm ai hiểu hết sự bí ẩn của Đà Lạt. Chớm thu này chúng tôi không đi đường bộ mà bay từ Tân Sơn Nhất lên Liên Khương vào sáng sớm. Sương mờ lãng đãng trong nắng vàng nhè nhẹ cao nguyên.

Từ sân bay Liên Khương đi 35 cây số bằng taxi về phường Xuân Hương - Đà Lạt. Chúng tôi chọn khách sạn ở ngay trung tâm cho tiện đi lại, nhất là ban đêm đi bộ ngắm phố phường, lai rai cà phê và lên chợ Đà Lạt hòa trong không khí mua bán chợ đêm nhộn nhịp.

Mặc dù ở thời đại bùng nổ thông tin, nhất là thông tin mạng, nhưng khi ngồi trong các quán cà phê hay lúc tham quan các di tích, thắng cảnh, tôi vẫn nghe không ít du khách cả người Việt lẫn người nước ngoài thắc mắc rằng, Đà Lạt được hình thành ra sao, thành phố này có gì hấp dẫn khác biệt so với những nơi khác của Việt Nam.

Cái khác biệt đầu tiên của Đà Lạt chính là khí hậu ôn đới mát mẻ quanh năm mà không nơi nào trên đất nước này có được. Điều này nhờ độ cao 1.500m so với mực nước biển và được các dãy núi cùng quần hệ thực vật rừng bao bọc. Từ thuở xa xưa, Đà Lạt (được hiểu như toàn bộ cao nguyên Lang Biang) vốn là địa bàn cư trú của người Lạch, người Chil, có diện tích hơn 400km2, được bao bọc bởi các dãy núi và đỉnh núi cao nối tiếp nhau, như: Chorơmui, Chư Yang Kae, Bi Doup, Cho Proline, Yang Sơreng… thuộc vùng Tây Nguyên.

Hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, Đà Lạt có một di sản kiến trúc giá trị, được ví như bảo tàng kiến trúc châu Âu thế kỷ XX. Không ở đâu có nhiều biệt thự xinh đẹp kiểu Pháp như Đà Lạt, nay được dùng làm các cơ quan hành chính. Đồng thời, các công trình kiến trúc công cộng, tôn giáo, trường học cũng khá đặc thù, nổi bật như: Nhà ga xe lửa Đà Lạt, Chợ Đà Lạt, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Cao đẳng Sư phạm, Xí nghiệp Bản đồ Đà Lạt, Viện Sinh học Tây Nguyên,…

Nói tới kiến trúc Đà Lạt không thể bỏ qua khách sạn Dalat Palace. Được khánh thành từ năm 1922, khách sạn có tên ban đầu là Langbian Palace, chiếm trọn một quả đồi bên hồ Xuân Hương, với những vườn hoa, thảm cỏ, rừng thông. Ngoài giá trị nghệ thuật kiến trúc, Dalat Palace còn là một địa chỉ lịch sử, văn hóa. Đặc biệt, từ ngày 19/4 đến ngày 11/5/1946, tại đây đã diễn ra Hội nghị Đà Lạt hay còn gọi Hội nghị trù bị Đà Lạt giữa hai phái đoàn Việt - Pháp để chuẩn bị cho Hội nghị Fontainebleau diễn ra vào tháng 7 cùng năm bên Pháp.

Phái đoàn Việt Nam dự Hội nghị trù bị Đà Lạt gồm 12 đại biểu, 12 cố vấn. Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Tường Tam, tức nhà văn Nhất Linh, làm trưởng đoàn. Chủ tịch Quân ủy hội, Bộ trưởng Nội vụ kiêm Trưởng ban quân sự Phái đoàn Võ Nguyên Giáp là phó trưởng đoàn. Và các thành viên: Vũ Văn Hiền, Dương Bạch Mai, Nguyễn Mạnh Tường, Hoàng Xuân Hãn, Trần Đăng Khoa, Phạm Ngọc Thạch, Bùi Công Trừng, Cù Huy Cận, Trịnh Văn Bính, Nguyễn Văn Luyện. Và 12 cố vấn cũng gồm toàn những nhân vật nổi tiếng như Phạm Khắc Hòe, Nguyễn Văn Huyên, Tạ Quang Bửu, Hồ Hữu Tường, Kha Vạng Cân, Nguyễn Tường Thụy, Đinh Văn Hớn, Kiều Công Cung…

Theo hồi ký của một thành viên phái đoàn là Giáo sư Hoàng Xuân Hãn, vào thời điểm ấy mặc dù chỉ là một hội nghị trù bị nhưng lại có tầm quan trọng đặc biệt, vì là lần đầu tiên có một hội nghị điều đình mang tầm vóc quốc gia của Chính phủ Việt Nam độc lập, bấy giờ lấy tên Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến. Phái đoàn Việt Nam cũng đã đề nghị và Pháp chấp thuận một phái đoàn Quốc hội Việt Nam sang thăm nước Pháp do đồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu.

2.

Nhắc lại vài nét về lịch sử của Đà Lạt để chúng ta hình dung một chút về sự phát triển của thành phố độc đáo cao nguyên trong hơn 130 năm qua. Đặc biệt, sau khám phá vùng đất này vào đầu thập niên 1880 của nhà thơ Nguyễn Thông khi ông làm quan Doanh điền sứ Bình Thuận, thì khoảng mười năm sau đó, ngày 21/6/1893, bác sĩ Alexandre Yersin cũng đã đặt chân đến cao nguyên Lang Biang (còn được phiên âm Lang Bian, Lâm Viên), phát hiện và đặt nền móng cho sự hình thành, phát triển thành phố Đà Lạt tương lai. Năm ấy Yersin tròn 30 tuổi.

Trong hồi ký của mình, bác sĩ Yersin đã viết: "Trên đường đi cao nguyên nhấp nhô cao từ 900 đến 1.200m, khoảng 15 đến 20km trước khi đến chân núi, tôi ra khỏi rừng. Tôi đứng trên một vùng hoàn toàn trơ trụi. Đất đồi mấp mô khiến tôi có cảm giác như đi trên một đại dương xao động vì những ngọn sóng khổng lồ. Núi Lang Bian đứng sừng sững ở giữa như một hòn đảo và hình như ngày càng xa dần khi tôi đến gần. Dưới chỗ trũng, đất màu đen và đầy than bùn. Những đàn nai lớn để yên cho chúng tôi đến gần…".

Sinh trưởng ở nước Pháp nhưng sự nghiệp và tình cảm của bác sĩ Yersin gắn bó với Việt Nam, mà đặc biệt là với cao nguyên Lang Biang và thành phố Đà Lạt. Và mỗi khi lên đứng trên đỉnh Lang Biang, nhìn về phía thượng nguồn sông Đồng Nai hay bao quát cả thành phố Đà Lạt trong sương mờ, tôi như thấy hình bóng tiền nhân Yersin thấp thoáng đâu đây.

Ngoài đỉnh núi kỳ vĩ Lang Bian, du khách lên Đà Lạt còn có thể đến nhiều điểm du lịch hấp dẫn khác như: Hồ Xuân Hương, Vườn hoa Đà Lạt, Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, Nhà thờ Domain, Khu thiền viện Trúc Lâm - Hồ Tuyền Lâm, Thung lũng Vàng, Chợ Âm Phủ, Chợ đêm Đà Lạt, Làng Cù Lần, Vườn dâu tây, Thung lũng Tình Yêu, Dinh 1-2-3, đèo và thác Prenn, thác Datanla, thác Cam Ly… Đó là những địa chỉ từ lâu làm nên "thương hiệu" cho Đà Lạt.

Tài nguyên thiên nhiên và nhân văn phong phú giúp Đà Lạt trở thành một trong những điểm du lịch nổi tiếng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, Đà Lạt còn là một trung tâm giáo dục và nghiên cứu khoa học, đa dạng về tôn giáo với sự hiện diện của hàng trăm ngôi chùa, nhà thờ, tu viện...

3.

Gần đây, Đà Lạt làm mới mình bằng những địa chỉ văn hóa đáng chú ý: Quảng trường Lâm Viên, Ma Rừng lữ quán, Phố đèn lồng, Vòi nước khổng lồ ngay trong lòng hồ Đa Thiện, Vườn bí ngô khổng lồ,… Đặc biệt, Quảng trường Lâm Viên được xem là trái tim của thành phố hoa, có yếu tố kỹ thuật và mỹ thuật cao, rộng hơn 72.000m² tọa lạc ở trung tâm Đà Lạt, hướng ra hồ Xuân Hương.

Điểm nhấn của Quảng trường Lâm Viên là công trình nụ hoa cao hơn 15m, bên trong có quán cà phê rộng hơn 500m2. Phần mái kính màu xanh, vàng uốn theo đường xoắn sinh học, mô phỏng những cánh hoa. Theo kiến trúc sư Trần Văn Dũng, tác giả đồ án, thì đây là nụ hoa cách điệu, khi nhìn vào mọi người sẽ liên tưởng đến nụ hoa hồng hay Atisô, nông sản đặc trưng của Đà Lạt. Còn công trình khổng lồ đóa hoa dã quỳ màu vàng cao hơn 18m, diện tích 1.200m², bên trong là cung biểu diễn nghệ thuật với 1.500 chỗ ngồi.

Không chỉ phát triển hạ tầng cơ sở, xuất hiện nhiều địa chỉ du lịch mới, mà ngay cả ẩm thực của Đà Lạt cũng phong phú, đa dạng đến bất ngờ so với những năm trước. Ngoài đặc sản của các vùng miền khắp trong nước thì nhiều nhà hàng ẩm thực mang yếu tố nước ngoài cũng xuất hiện để phục vụ du khách quốc tế.