Cảnh báo: Nước ngọt không đường làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ

Cảnh báo: Nước ngọt không đường làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ

Trong những năm gần đây, xu hướng “uống lành mạnh” đang trở thành lựa chọn phổ biến. Thị trường đồ uống không còn dừng lại ở Coca hay Pepsi, mà mở rộng ra vô số sản phẩm được quảng bá là “tốt cho sức khỏe”: từ nước khoáng có ga, nước ngọt lợi khuẩn đến nước hương vị tự nhiên.

Tuy nhiên, theo một nghiên cứu mới được công bố tại Tuần lễ Tiêu hóa châu Âu (UEG Week 2025), ngay cả những loại nước ngọt “ít đường” hay “không đường” này vẫn có thể âm thầm gây tổn thương gan nếu dùng thường xuyên.

Khi “lành mạnh” không phải vô hại

Nghiên cứu cho thấy, hầu hết các loại đồ uống không phải nước lọc đều có liên hệ với bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) - tên gọi mới của bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Đây là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong gan, không phải do rượu, và có thể dẫn tới sẹo gan, suy gan giai đoạn cuối, thậm chí làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tiểu đường. Theo Viện Tiêu hóa Hoa Kỳ, bệnh tim là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở những người mắc MASLD.

Đối với nhiều người đã từ bỏ nước ngọt truyền thống để chuyển sang nước ngọt “ăn kiêng”, thông tin này có thể gây lo ngại. Dù vậy, các chuyên gia khẳng định, việc thỉnh thoảng thưởng thức những loại đồ uống này không đáng ngại; nguy cơ thực sự chỉ xuất hiện khi chúng được tiêu thụ hàng ngày hoặc gần như hàng ngày.

Uống “lành mạnh” vẫn tăng nguy cơ bệnh gan

Nghiên cứu dựa trên dữ liệu của 103.251 người tham gia dự án UK Biobank, tất cả đều không mắc bệnh gan khi bắt đầu khảo sát. Họ được yêu cầu báo cáo thói quen ăn uống và lượng đồ uống có đường hoặc ít/không đường tiêu thụ hàng ngày.

Kết quả cho thấy, những người uống hơn 250ml các loại đồ uống này mỗi ngày có nguy cơ mắc MASLD cao hơn đáng kể. Cụ thể, nguy cơ tăng 50% với đồ uống có đường, và 60% với đồ uống ít hoặc không đường - một kết quả gây ngạc nhiên cho chính nhóm nghiên cứu.

Thay thế 330ml đồ uống có đường bằng nước lọc giúp giảm nguy cơ MASLD 14,4%, trong khi thay bằng đồ uống ít hoặc không đường giúp giảm 13,5%. Tuy nhiên, nếu chỉ chuyển từ nước ngọt sang nước trái cây “ít đường”, nguy cơ gần như không thay đổi.

Các tác giả không nêu rõ cụ thể những loại đồ uống ít đường được khảo sát, song theo bác sĩ Danbee Kim, chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y Rutgers (Mỹ), nhiều sản phẩm “tự nhiên” hay “hướng tới sức khỏe” thực chất vẫn có thể gây hại.

“Ngay cả những loại nước ngọt được quảng bá là “tự nhiên” hay “có lợi cho sức khỏe” cũng có thể nằm trong nhóm này nếu chúng sử dụng chất tạo ngọt thay cho đường”, bà Kim cho biết. “Chúng tạo vị ngọt mà không có năng lượng đáng kể, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến gan”.

Vì sao đồ uống không đường vẫn có thể gây hại?

Theo Lihe Liu, tác giả chính của nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Soochow (Trung Quốc), các loại đồ uống ít hoặc không đường “dù ít calo vẫn có thể ảnh hưởng đến gan qua nhiều cơ chế”. Chúng có thể:

• Làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột,

• Cản trở cảm giác no,

• Tăng sở thích với thực phẩm ngọt,

• Kích thích tiết insulin trong một số trường hợp.

Chuyên gia dinh dưỡng Albert Matheny giải thích thêm: “Khi bạn tiêu thụ thứ gì đó có vị ngọt, dù không có đường thật, cơ thể vẫn phản ứng như thể bạn đang nạp đường. Bạn đang đánh lừa chính cơ thể mình”.

Phản ứng này khiến cơ thể tăng tiết insulin - hormone giúp điều hòa đường huyết - từ đó kích thích gan hấp thụ thêm đường, dẫn đến rối loạn chuyển hóa và tích tụ mỡ. Theo bác sĩ Kim, một số chất tạo ngọt nhân tạo còn có thể gây kháng insulin, yếu tố trung tâm trong sự hình thành gan nhiễm mỡ. Chúng cũng có thể làm rối loạn cảm giác thèm ăn, khiến con người ăn nhiều hơn mà không nhận ra.

Một yếu tố khác liên quan đến tâm lý tiêu dùng: người uống đồ “ít calo” thường có xu hướng ăn bù bằng thực phẩm ngọt hoặc nhiều chất béo, khiến lượng calo nạp vào cơ thể không giảm mà còn tăng.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh, mối liên hệ giữa chất tạo ngọt và bệnh gan vẫn đang được tiếp tục tìm hiểu.

Nên uống gì để bảo vệ gan?

Theo các chuyên gia, không cần tuyệt đối tránh xa nước ngọt “tốt cho sức khỏe”. “Dù chúng không hoàn toàn lành mạnh nhưng vẫn là lựa chọn tốt hơn so với nước ngọt truyền thống”, chuyên gia Matheny nhận định

Lời khuyên quan trọng nhất vẫn là ưu tiên nước lọc. Ngoài ra, thỉnh thoảng uống trà không đường hoặc soda lợi khuẩn cũng không gây hại đáng kể. “Miễn là bạn kiểm soát lượng tiêu thụ ở mức vừa phải, mọi thứ sẽ ổn”, ông Matheny kết luận.