Người thợ dệt 'saekdong' cuối cùng của Hàn Quốc vẫn giữ được truyền thống đầy màu sắc

GONGJU, tỉnh Chungcheong Nam — Vào một buổi sáng tháng 11 se lạnh tại nhà máy dệt Dongwon ở Gongju, tỉnh Chungcheong Nam, sáu sợi polyester màu được đưa vào một con lăn sợi dọc dưới sự hướng dẫn của nhà sáng lập kiêm CEO Han Du-heum. Bên cạnh đó, hai máy dệt liên tục biến các sợi thành "saekdong", một loại vải sọc truyền thống của Hàn Quốc nổi tiếng với những dải màu rực rỡ.

“Tôi không vận hành máy dệt saekdong mỗi ngày vì dạo này không có đủ đơn hàng. Nhưng tôi cố gắng giữ hàng dệt may sẵn sàng để bất cứ khi nào có yêu cầu, chúng tôi có thể giao hàng ngay lập tức”, Han nói với tờ Korea Times.

Từng là hình ảnh quen thuộc trên khắp đất nước, saekdong giờ đây gần như đã biến mất hoàn toàn khỏi các nhà máy dệt may Hàn Quốc. Dongwon Textile là nhà sản xuất duy nhất còn lại vẫn dệt saekdong theo phương pháp truyền thống — một sứ mệnh mà Han quyết tâm duy trì.

Saekdong là gì?

Dễ dàng nhận biết nhờ các dải màu, saekdong là một họa tiết truyền thống của Hàn Quốc với năm đến bảy sọc màu lặp lại. Theo truyền thống, saekdong được làm từ lụa và thường được sử dụng trong quần áo trẻ em, trang phục nghi lễ, chăn ga gối đệm và các phụ kiện khác.

Theo Bảo tàng Saekdong Hàn Quốc, những hình thức đầu tiên xuất hiện vào thời kỳ Tam Quốc (57 TCN–668 SCN) và kiểu mẫu này trở nên phổ biến trong thời kỳ Triều đại Joseon (1392–1910).

Điểm nhấn của họa tiết sọc đặc trưng trên saekdong là "obangsaek", hệ thống năm màu truyền thống bắt nguồn từ vũ trụ quan Nho giáo, gồm xanh, đỏ, vàng, trắng và đen. Mỗi màu sắc đều mang ý nghĩa tượng trưng và cùng nhau thể hiện sự hài hòa và các chu kỳ liên kết của thiên nhiên.

“Saekdong chứa đựng triết lý về sự cùng tồn tại và chu kỳ sáng tạo và hủy diệt trong âm dương và ngũ hành”, một quan chức bảo tàng cho biết.

Theo truyền thống, dệt vải saekdong đòi hỏi nhiều công sức và chi phí sản xuất cao, được may từng mảnh từ nhiều loại lụa nhuộm màu khác nhau.

Một viên chức bảo tàng giải thích: "Saekdong jeogori (trang phục phía trên) trước đây chỉ dành riêng cho con cái của các gia đình hoàng gia, quý tộc và gia đình giàu có".

Tuy nhiên, với sự phát triển của sợi tổng hợp vào thế kỷ 20, saekdong đã trở nên dễ tiếp cận hơn và các công ty như Dongwon Textile đã cung cấp saekdong dệt cho các nhà sản xuất quần áo truyền thống, đồ giường và đồ lưu niệm trong nhiều thập kỷ.

Từ một trong nhiều người đến người cuối cùng đứng vững

Công ty Dệt may Dongwon ra đời vào một thời điểm đầy biến động. Sinh ra tại Gongju năm 1952, Han lớn lên gần các xưởng dệt và dành những năm đầu sự nghiệp làm việc tại một nhà máy địa phương. Sau khoảng 10 năm, ông rời đi để khởi nghiệp. Khi ông thành lập công ty vào năm 1987, ngành công nghiệp saekdong đã bắt đầu suy thoái.

“Công ty cũ của tôi đã yêu cầu tôi cung cấp saekdong sau khi họ quyết định ngừng sản xuất,” ông nhớ lại. “Tôi bắt đầu sản xuất vải cho họ. Nhưng cuối cùng, họ thậm chí còn ngừng bán những gì tôi cung cấp. Vì vậy, tôi bắt đầu tự bán.”

Trong những năm 1970 và 1980, vải saekdong đã trải qua thời kỳ hoàng kim ở Hàn Quốc. Các cặp đôi mới cưới thường mua bộ chăn ga gối đệm truyền thống cho ngôi nhà mới, thường sử dụng chăn và gối saekdong để tượng trưng cho sự thịnh vượng và may mắn. Nhu cầu về loại vải sọc truyền thống này tăng vọt.

“Hồi đó, cô dâu thường mang theo chăn ga gối đệm saekdong khi kết hôn,” Han nói. “Việc kinh doanh rất phát đạt. Có thời điểm, Yugu-eup [ở Gongju] có gần 130 nhà máy sản xuất saekdong.”

Nhưng cơn sốt này không kéo dài được lâu. Khi những chiếc giường kiểu phương Tây trở nên phổ biến vào những năm 1990, các cô dâu không còn mua chăn gối truyền thống dày cộp làm quà cưới nữa. Nhu cầu giảm mạnh và một đối thủ cạnh tranh mới xuất hiện: những mẫu saekdong in hoa, thay vì những mẫu vải dệt truyền thống tốn nhiều công sức.

Ngày nay, Nhà Triển lãm Lịch sử Dệt may Yugu là một minh chứng cho ngành công nghiệp dệt may từng phát triển thịnh vượng của thị trấn, đặc biệt là nghề sản xuất saekdong. Một mô hình minh họa quy trình sản xuất saekdong, cùng với các hiện vật dệt may khác, mang đến cho du khách cái nhìn thoáng qua về thời kỳ Gongju còn là một trung tâm dệt may.

Mặc dù Han phải đa dạng hóa sang các loại hàng dệt may khác để duy trì hoạt động kinh doanh, nhưng ông chưa bao giờ từ bỏ nghề saekdong.

“Tôi đã từng muốn bỏ nó trong những lúc khó khăn, nhưng không thể,” ông nói. “Tôi chỉ muốn giữ nó lại.”

Ngay cả bây giờ, mặc dù nhu cầu giảm, quá trình đòi hỏi nhiều nhân công và công chúng thường không thể phân biệt được sọc in và sọc dệt, ông tin rằng sản phẩm thật vẫn có lợi thế hơn so với các đối thủ rẻ hơn.

Ông cho biết: “Saekdong in ở khắp mọi nơi, nhưng loại tôi làm có màu sắc rực rỡ hơn ở cả mặt trước và mặt sau”.

Nghề thủ công được tái khám phá

Ngày nay, Dongwon Textile chủ yếu bán saekdong cho các nhà bán buôn trên khắp cả nước, những người cung cấp hanbok cho các thợ may, cửa hàng phụ kiện và thợ thủ công. Đơn hàng có thể đã giảm, nhưng Han tin rằng sự quan tâm đang tăng trở lại.

Gần đây, Han đã xuất hiện trên một số chương trình truyền hình, thu hút sự chú ý đến nhà máy của ông và nghề thủ công có từ nhiều thập kỷ trước.

“Ngày nay, mọi người dường như tò mò hơn về saekdong,” anh nói. “Có lẽ đó là lý do họ liên hệ với tôi để quay phim. Tôi hy vọng rằng điều này sẽ giúp thu hút trở lại một phần nhu cầu.”

Sự tò mò mới mẻ này phù hợp với sự hồi sinh rộng rãi hơn của mối quan tâm đến văn hóa và di sản Hàn Quốc cả trong và ngoài nước. Các họa tiết truyền thống, bao gồm cả saekdong, đang được tái hiện, không chỉ qua hanbok và các vật dụng gia đình, mà còn trong thời trang toàn cầu. Năm 2021, thương hiệu xa xỉ Ý Gucci đã giới thiệu quần áo và phụ kiện lấy cảm hứng từ họa tiết và màu sắc đặc trưng của saekdong - một dấu hiệu cho thấy họa tiết này có sức hấp dẫn toàn cầu.

Trong một thế giới thường đề cao sự tiện lợi và tốc độ, sự tận tâm của Han với nghề thủ công của mình là lời nhắc nhở về sự kiên nhẫn, sự chăm chút và tính nghệ thuật ẩn chứa trong từng đường sọc.

Ở tuổi 73, ông Han vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy sẽ rời xa cỗ máy dệt. Mục tiêu hiện tại của ông là đảm bảo sự tiếp nối.

“Con trai lớn của tôi đang học đan saekdong,” ông nói. “Tôi đã truyền lại kiến ​​thức cho nó và con dâu. Họ sẽ tiếp tục truyền nghề khi tôi vắng nhà.”